25 Kasım 2017 Cumartesi

Karesi Vilayeti Tarihçesi (*)(**)


Günümüz diline kazandıran;

ABDULLAH YILMAZ/Mayıs 2017-Gönen


Karesi Vilayeti Tarihçesi (*)(**) 
İsmail Hakkı (Uzunçarşılı)
KARESİNİN ARAŞTIRMACI GENÇLERİNE (Önsöz Yerine)
Memleketinizde bulunduğum iki buçuk sene zarfında size bu tarihçe ile dört eser yazdım; bu eserler; Karesinin önemli kişiler tarihine ait bilinmesi lazım olan malumatı vererek bir dereceye kadar ihtiyacınızı tatmin eder, fakat asla yeterli değildir ve noksandır.
Karesi tarihçesini de diğer eserlerim gibi pek sevdiğim resmi vazifem arasında, istirahat zamanlarında topladım. Eser, daha büyük ve çok daha mükemmel olurdu. Bunun için İstanbul kütüphanelerinde araştırmada bulunmak ve bize dair Avrupa’da basılmış tarihlerden istifade etmek lazım gelirdi, daha kısası çok uzun süren çalışmaya ihtiyaç var fakat vazifem tabi ki buna engeldi. Ben eserde gösterdiğim alıntılardan faydalanarak size bir temel hazırlamış oluyorum. Ciddi araştırma yapmak ve incelemede bulunmak size aittir.
Bu naçiz eserimi; bize Darul Fünun sıralarında güzel sanatlar tarihi hakkında araştırmayı tavsiye eden ve bana gerekli yardımda bulunan muhterem üstadım Maarif Vekili Hamdullah Suphi (Tanrıöver) beyefendiye ithaf ile bir dereceye kadar şükran borcumu ödüyorum.
İsmail Hakkı (Uzunçarşılı), 22 Mayıs1925

I  MYSİA BÖLGESİ
Bugünkü Karesi vilayeti tamamen Küçük Asya’nın Mysia ismi verilen kısmında idi. Zaman zaman büyüyüp küçülen ve esaslı bir çerçevesi olmayan Mysia’nın sınırlarını şöyle kaydedebiliriz.
Mysia bölgesi Küçük Asya’ nın kuzey batısında bulunup kuzeyden (Propontid=Marmara Denizi) batıdan (Hellespontus=Çanakkale Boğazı) ve (Ege=Adalar Denizi) güneyden (Lidya=Saruhan sancağı) doğudan da (Rindakos=Adırnaz=Kocaçay) Çayı ile sınırlandırılmıştır. Bu sınır yukarıda belirttiğimiz gibi kesin değildir. Mysia bölgesi bazen Lidya, Biga ve kısmen Bitinya (Hüdavendigar (Bursa) vilayeti)ni işgal etmiş ve bazen Bitinyalılar ile Frigyalıların sayısız akınları ile daha dar bir sınır içine girerek doğuda Rindakos ve batıdan (Ezopos=Gönen Çayı) çayları arasında kalmıştır. Eskiden beri Mysia bölgesi iki kısma ayrılmıştır.
(Olimpos=Keşiş Dağı=Uludağ)dan itibaren ve Marmara Denizi sahilini izleyerek Çanakkale Boğazına kadar olan kısmına (Küçük Mysia) veya (Mysia Hellespontus) ve kalan kısmına da Büyük Mysia denilirdi. Küçük Mysia bir zamanlar Frigya kısmına dâhil olmuş ve (Küçük Frigya) kısmını teşkil etmişti ki bu tabir sonraları genel bir şekil almıştır.
Küçük Mysia’nın tanınan bilinen beldeleri şunlardır:
(Kyzikus= Belkız) (1); (Lampsacus=Lapseki); (Perkot=Burgaz) (2); (Abidus=Nara Burnu civarında); (Milotopolis=Mihaliç=Karacabey); (Apoloni=Apolyont=Uluabat) (3); (Piriyapos=Kara Biga kuzeyi)(Pemaninos=Eski Manyas); (Artemea=Gönen); (Zeleya=Sarıköy); (Artas=Artake=Erdek); (Panormus=Panderma=Bandırma).
Büyük Mysia’da sayılan başlıca şehirlerde bunlardır:
(Pergam=Bergama); (Adramityum=Edremit); (Arjiza=Balya-Pazarköy); (Asos=Behramkale); (Troas=Truva-Eski İstanbul civarı); (Antandros) (4); (Gorgar=Gargar-Bayramiç civarı) (5); (Eskamander=Karamenderes nehri) kenarında (Scepsis=Sepsis); (Blodos=Balat=Dursunbey); (Adriyanutere=Balıkesir)dir (6)
Mysia sınırı bugünkü Karesi vilayeti dışında bir takım araziyi yani Çanakkale, Bergama ve Hüdavendigar’ın (Bursa) bir kısmını içine alıyordu. Tarihçemi yalnız vilayet dâhiline sınırladığımdan dışarıda kalan kısımlar hakkında açıklama yapmayarak sırası gelince anıp geçeceğim.
Mysia kıtası eskiden beri beş kısmı içine alıyordu;
  1. Yunanistan’dan gelen muhacir (Aiolis=Eoli) ahalilerine ait kıyılar bölgesi (7)
  2. Truva, yani Çanakkale ve çevresi.
  3. Antik Yunan göçmenleriyle içinde oturan Mysi Hellespontik veya Küçük Mysia bölgesi (8).
  4. (Abreten ) yani içeride Kirmasti ve çevresi. Bir aralık Balıkesir bu bölgeye dâhildi.
  5. Dolyon ve Kyzikos bölgeleri (9).
__________________
Dip Notlar
(1) Kapıdağ yarım adası içeriğinde bilinen şehir, Belkıs Harabesi.
(2) Perkot, Lâpseki ile Naraburnu arasında şu an Burgaz denilen yerde idi.
(3) Apolyont gölündeki ada üzerinde olup (Diyana) ve (Apolon) tapınaklarına ait bazı eserler görülür. Antik Ezmine’nin en bilinen şehirlerindendi.
(4) Edremit Körfezinin kuzey kıyısında Yukarı Avcılar köyü civarında.
(5) Edremit Körfezinin kuzey kıyısında Nusretli Burnu civarında.
(6) Balıkesir’in eski ismi (Akiros) veya (Akiraos)dur. (Memalik el Ebsar) bundan hatalı olarak burayı (Memleket-i Ekira) diye anıyor.
(7) Hicretten 1700 yıl önce (Peloponos=Mora) yarımadasında (Dori=Dor)lara yenilmiş olan bu yarımadanın çoğunluk ahalisi her bir tarafa dağıldığından bunlardan bir kısmı (Agamemnon) sülalesinden (Kaleon=klavun) ve (Malaoes=Malavasın)ın yoldaşlığıyla Truva ve Hellespont kıyılarına gelerek (Kudüs=Gedüz=Gediz) çayı kıyıları mevkiine kadar yayılmışlardır ki Ahai takımından olan bu göçmenlere Eolyandan geldikleri için Eolid denirdi. (Lespos=Midilli) ve güneye doğru Edremit kıyısı bunlarla yerleşiktir.
(8) Bunlar İyonyan denilen Antik Yunan kavimlerindendiler. Marmara kıyısında kolonileri vardı.
(9) Dolyon; (Ezopos=Gönen çayı) ve (Masistos=Simav Çayı) nehirleri arasındaki Marmara kıyısından içeri doğru Manyas (Kuş) gölünün güneyine kadar devam eden araziye eskiden Dolyon ismini vermişlerdir ki Küçük Mysia ve yahut Küçük Frigya kısmına dâhildi. Dolyon kısmına dâhil olan (Kyzikos) yerleşmesi hakkında detaylı yöre bilgileri vardır.

________________
________________

(*)Bibliyografya
MYSİA TARİHİNE AİT BİLGİLERİ TOPLARKEN MÜRACAAT ETTİĞİM ESERLER
Küçük Asya=Şarl Teksiye’nin mütercim nüshası; Küçük Asya=Lüba’nın; Bursa Salnamesi=324 senesi; Hammer Tarihi=Mütercim nüshası Ata beyin; Kamus ul Alam=Şemsettin Sami Bey; Larus Ansiklopedi; Tarih-i Kadim Atlasları; Tarih-i Umumi=Ahmet Refik Bey; Coğrafya-yı Kadim Lügatı=Sina Beyan Efendi; Çanakkale Boğazı=Ali Rıza Seyfi Bey; Jeografi Üniversal=Melt Braun; Türk Asyası=Vital Kinet; Küçük Asya=George Parrot; İliada=Fransızca tercümesinden.
TÜRKLER TARİHİ BÖLÜMÜNÜ YAZARKEN FAYDALANDIĞIM ESERLER
İbn Batuta=Şerif Paşanın tercüme ettiği kısımdan; Türklerin Tarih-i Umumisi= Dökini Cahit beytercümesinden; Mesalik el-Ebsar; Cami üd-Düvel; Encümenin Osmanlı Tarihi; HammerTarihi; İsfar-ı Bahriye-yi Osmani; Aşıkpaşazade Tarihi; Neşri Tarihi; Cenabi Tarihi; Heşt Biheşt; Tac-ut-Tevarih; Hayrullah Efendi Tarihi; Tarih Encümeni Mecmuaları; Kamus ul-Alam; Meşahir-i İslam; Gülşen-i Maarif; Keyfiyet-i… Zuhur-u Ali Osman; Mahkeme-i Şeriyye Sicilleri

 (**)Karesi fahri hemşerisi ve Maarif Müdürü İsmail Hakkı’nın (Uzunçarşılı) yazıp ilk baskısı İstanbul’daki Hüsnü Tabiat Matbaası tarafından 1925’te yapılan 143 sayfalık kitabın Abdullah Yılmaz’ca Mayıs 2017’de orijinalinden günümüz diline aktarılan ilk bölümüdür. Devam edecektir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder